Trẻ bị tăng động giảm chú ý là gì? Dấu hiệu nhận biết sớm cha mẹ cần biết

Con thường xuyên chạy nhảy, khó ngồi yên, hay quên, mất tập trung khi học hoặc không thể hoàn thành một nhiệm vụ đến cùng? Đây là những biểu hiện khiến nhiều phụ huynh băn khoăn liệu con chỉ hiếu động bình thường hay đang gặp vấn đề về rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD ở trẻ em). Thực tế, không phải mọi trẻ hiếu động đều mắc ADHD. Tuy nhiên, nếu các biểu hiện kéo dài, xuất hiện ở nhiều môi trường khác nhau như gia đình và trường học, đồng thời ảnh hưởng đến việc học tập, giao tiếp hoặc sinh hoạt hằng ngày thì cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá bởi chuyên gia.

Trẻ bị tăng động giảm chú ý là gì? Dấu hiệu nhận biết sớm cha mẹ cần biết

I. Trẻ bị tăng động giảm chú ý là gì?

Rối loạn tăng động giảm chú ý (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder – ADHD) là một rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng đến khả năng tập trung, kiểm soát hành vi và điều chỉnh mức độ hoạt động của trẻ.

Theo các hướng dẫn chẩn đoán quốc tế, ADHD thường khởi phát từ thời thơ ấu và có thể kéo dài đến tuổi thiếu niên hoặc trưởng thành. Các triệu chứng cần kéo dài trong một khoảng thời gian, xuất hiện ở từ hai môi trường trở lên (ví dụ: ở nhà và ở trường) và gây ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, sinh hoạt hoặc các mối quan hệ.

ADHD không phải là dấu hiệu của sự lười biếng, thiếu kỷ luật hay “hư”. Đây là một tình trạng cần được đánh giá và hỗ trợ phù hợp.

ADHD ở trẻ em có phổ biến không?

ADHD là một trong những rối loạn phát triển thần kinh thường gặp ở trẻ em. Trẻ trai được chẩn đoán nhiều hơn trẻ gái, tuy nhiên trẻ gái cũng có thể mắc ADHD nhưng dễ bị bỏ sót vì biểu hiện giảm chú ý thường nổi bật hơn tăng động.

Việc nhận biết sớm giúp trẻ có cơ hội được hỗ trợ kịp thời, từ đó cải thiện khả năng học tập, giao tiếp và chất lượng cuộc sống.

II. Dấu hiệu nhận biết trẻ bị tăng động giảm chú ý

Triệu chứng của ADHD thường được chia thành ba nhóm chính.

1. Nhóm triệu chứng giảm chú ý

Đây là nhóm biểu hiện dễ ảnh hưởng đến kết quả học tập.

Nhóm triệu chứng giảm chú ý

Cha mẹ có thể nhận thấy trẻ:

• Dễ mất tập trung khi học.
• Khó duy trì sự chú ý trong thời gian dài.
• Thường làm sai do bất cẩn.
• Hay quên sách vở hoặc đồ dùng học tập.
• Không hoàn thành bài tập mặc dù đã hiểu yêu cầu.
• Dễ bị phân tâm bởi tiếng động hoặc các kích thích xung quanh.
• Khó sắp xếp công việc theo trình tự.

Ví dụ, khi làm bài tập chỉ khoảng 10 phút, trẻ đã đứng lên, nhìn xung quanh hoặc chuyển sang việc khác.

2. Nhóm triệu chứng tăng động

Không phải mọi trẻ ADHD đều tăng động, nhưng nhiều trẻ có biểu hiện:

• Chạy nhảy liên tục.
• Khó ngồi yên.
• Luôn cử động tay chân.
• Leo trèo ở những nơi không phù hợp.
• Nói quá nhiều.
• Luôn cảm giác như đang “được gắn động cơ”.

Ở lớp học, trẻ thường rời khỏi chỗ ngồi dù giáo viên chưa cho phép.

3. Nhóm triệu chứng bốc đồng

Nhóm triệu chứng bốc đồng

Đọc thêm: Cách Nuôi Dậy Trẻ Tăng Động Giảm Chú Ý

Đây là nhóm triệu chứng ảnh hưởng nhiều đến các mối quan hệ.

Trẻ có thể:

• Trả lời khi người khác chưa hỏi xong.
• Thường xuyên ngắt lời người khác.
• Khó chờ đến lượt.
• Thiếu kiên nhẫn.
• Hành động trước khi suy nghĩ.

Những biểu hiện này có thể khiến trẻ gặp khó khăn trong việc kết bạn hoặc tham gia các hoạt động nhóm.

III. Dấu hiệu ADHD theo từng độ tuổi

1.Trẻ mầm non

Ở giai đoạn này, trẻ thường:

• Chạy nhảy liên tục.
• Khó chơi yên một trò.
• Không làm theo hướng dẫn.
• Khó kiểm soát cảm xúc.
• Thường xuyên làm gián đoạn hoạt động của người khác.

Tuy nhiên, nhiều trẻ nhỏ vốn hiếu động. Vì vậy, việc chẩn đoán cần được thực hiện bởi chuyên gia có kinh nghiệm.

2. Trẻ tiểu học

Đây là thời điểm ADHD thường được phát hiện.

Biểu hiện bao gồm:

• Kết quả học tập giảm.
• Hay quên bài tập.
• Không tập trung nghe giảng.
• Khó hoàn thành nhiệm vụ.
• Bị giáo viên nhắc nhở nhiều.

3. Trẻ vị thành niên

Ở tuổi lớn hơn, mức độ tăng động có thể giảm nhưng khó khăn về tập trung vẫn tồn tại.

Trẻ có thể:

• Thiếu kỹ năng quản lý thời gian.
• Hay trì hoãn.
• Dễ quên lịch học.
• Gặp khó khăn trong việc lập kế hoạch.
• Khó kiểm soát cảm xúc.

VI. Phân biệt trẻ bị tăng động giảm chú ý với trẻ hiếu động bình thường

Phân biệt trẻ bị tăng động giảm chú ý với trẻ hiếu động bình thường

Đọc thêm: Cách Nuôi Dậy Trẻ Tăng Động Giảm Chú Ý

Điểm khác biệt quan trọng nhất là mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày.

V. Nguyên nhân khiến trẻ bị tăng động giảm chú ý

Đến nay, các nghiên cứu cho thấy ADHD là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp.

1. Yếu tố di truyền

Di truyền được xem là một trong những yếu tố có liên quan. Nếu trong gia đình có người mắc ADHD, nguy cơ ở trẻ có thể cao hơn so với dân số chung.

2. Sự phát triển của não bộ

Một số nghiên cứu cho thấy trẻ ADHD có sự khác biệt trong hoạt động của các vùng não liên quan đến chú ý, kiểm soát hành vi và chức năng điều hành.

3. Các yếu tố môi trường

Một số yếu tố được nghiên cứu như:

• Sinh non.
• Cân nặng sơ sinh thấp.
• Tiếp xúc với thuốc lá trong thai kỳ.
• Một số yếu tố môi trường khác.

Tuy nhiên, không phải mọi trẻ có các yếu tố này đều sẽ mắc ADHD.

VI. ADHD ảnh hưởng đến trẻ như thế nào?

Nếu không được hỗ trợ phù hợp, trẻ có thể gặp khó khăn trong nhiều lĩnh vực.

1. Học tập

• Điểm số giảm.
• Khó tiếp thu bài.
• Chậm hoàn thành bài tập.
• Thiếu kỹ năng tổ chức.

2. Quan hệ xã hội

• Dễ xảy ra mâu thuẫn với bạn bè.
• Khó hợp tác trong hoạt động nhóm.
• Bị hiểu lầm là nghịch ngợm.

3. Gia đình

Cha mẹ thường cảm thấy căng thẳng vì phải nhắc nhở con liên tục, trong khi trẻ cũng dễ thất vọng vì không đáp ứng được kỳ vọng.

VII. Khi nào nên đưa trẻ đi đánh giá?

Cha mẹ nên cân nhắc đưa trẻ đến cơ sở chuyên môn nếu:

• Triệu chứng kéo dài từ nhiều tháng.
• Xuất hiện ở cả nhà và trường học.
• Ảnh hưởng đến học tập.
• Trẻ khó hòa nhập với bạn bè.
• Giáo viên thường xuyên phản ánh về hành vi của trẻ.

Việc đánh giá thường do bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia tâm lý được đào tạo thực hiện. Chẩn đoán không dựa trên một xét nghiệm máu hay chụp chiếu đơn lẻ mà dựa trên phỏng vấn, quan sát, thu thập thông tin từ gia đình, nhà trường và các tiêu chuẩn chẩn đoán hiện hành.

VIII. Các phương pháp hỗ trợ trẻ bị tăng động giảm chú ý

Việc hỗ trợ ADHD thường cần được cá nhân hóa theo từng trẻ.

1. Giáo dục phụ huynh

Phụ huynh trang bị kiến thức để chăm sóc con

Cha mẹ hiểu đúng về ADHD sẽ dễ xây dựng môi trường tích cực, giảm căng thẳng trong quá trình nuôi dạy con.

2. Can thiệp hành vi

Can thiệp hành vi giúp trẻ hình thành thói quen tốt, cải thiện khả năng tự kiểm soát và tăng cường các hành vi tích cực.

3. Hỗ trợ tại trường học

Trẻ tăng động giảm chú ý: Can thiệp sớm giúp cải thiện khả năng học tập OM’E

Giáo viên có thể:

• Chia nhỏ nhiệm vụ.
• Sắp xếp chỗ ngồi phù hợp.
• Đưa ra hướng dẫn ngắn gọn.
• Khen thưởng khi trẻ hoàn thành mục tiêu.

4. Điều trị bằng thuốc

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc như một phần của kế hoạch điều trị tổng thể. Việc sử dụng thuốc cần được theo dõi chặt chẽ và không nên tự ý dùng hoặc ngừng thuốc.

IX. Cha mẹ có thể làm gì tại nhà?

Cách nuôi dạy trẻ tăng động giảm chú ý

Đọc thêm: Cách Nuôi Dậy Trẻ Tăng Động Giảm Chú Ý

Bên cạnh việc phối hợp với chuyên gia, cha mẹ có thể:

• Thiết lập thời gian biểu cố định.
• Chia nhỏ nhiệm vụ học tập.
• Giảm tiếng ồn khi trẻ học.
• Khen ngợi hành vi tích cực ngay sau khi trẻ thực hiện.
• Đưa ra quy tắc rõ ràng và nhất quán.
• Khuyến khích trẻ vận động phù hợp.
• Đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc.
• Duy trì chế độ ăn cân đối theo tư vấn của chuyên gia dinh dưỡng khi cần.

Điều quan trọng là duy trì sự kiên nhẫn và nhất quán. Những thay đổi tích cực thường cần thời gian.

X. Những hiểu lầm phổ biến về ADHD

Hiểu lầm 1: ADHD là do cha mẹ nuôi dạy không tốt.

Thực tế, ADHD là một rối loạn phát triển thần kinh, không phải do cách nuôi dạy gây ra.

Hiểu lầm 2: Trẻ ADHD đều rất nghịch.

Không phải vậy. Một số trẻ chủ yếu có biểu hiện giảm chú ý và ít tăng động.

Hiểu lầm 3: ADHD sẽ tự khỏi khi lớn lên.

Ở nhiều người, các triệu chứng có thể thay đổi theo thời gian nhưng vẫn tiếp tục ảnh hưởng ở tuổi trưởng thành. Việc hỗ trợ phù hợp có thể giúp cải thiện khả năng thích nghi và chất lượng cuộc sống.

Hiểu lầm 4: Trẻ ADHD không thông minh.

ADHD không quyết định trí thông minh. Nhiều trẻ có khả năng học tập tốt khi được hỗ trợ đúng cách.

XI. Câu hỏi thường gặp

Bố mẹ dạy con học tại nhà giúp con bắp kịp bạn bè

ADHD có chữa khỏi hoàn toàn không?

ADHD thường được xem là một tình trạng phát triển thần kinh kéo dài. Mục tiêu hỗ trợ là giảm triệu chứng, cải thiện chức năng và giúp trẻ phát huy tối đa tiềm năng.

Trẻ bị tăng động giảm chú ý có nên học trường bình thường?

Nhiều trẻ ADHD vẫn học tại trường phổ thông. Tùy nhu cầu của từng trẻ, có thể cần các biện pháp hỗ trợ từ gia đình và nhà trường.

ADHD có di truyền không?

Di truyền là một yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận, nhưng không phải là yếu tố duy nhất quyết định.

Cha mẹ nên làm gì đầu tiên khi nghi ngờ con mắc ADHD?

Hãy ghi lại các biểu hiện của trẻ, trao đổi với giáo viên và đưa trẻ đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá toàn diện.

trao đổi với giáo viên và đưa trẻ đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá toàn diện.

Kết luận

Trẻ bị tăng động giảm chú ý là một tình trạng phát triển thần kinh có thể ảnh hưởng đến học tập, hành vi và các mối quan hệ nếu không được nhận biết và hỗ trợ phù hợp. Việc phân biệt giữa hiếu động bình thường và rối loạn tăng động giảm chú ý không phải lúc nào cũng dễ dàng, vì vậy phụ huynh không nên tự chẩn đoán dựa trên một vài biểu hiện đơn lẻ.

Nếu bạn nhận thấy con thường xuyên mất tập trung, tăng động hoặc bốc đồng kéo dài và các biểu hiện này ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày, hãy đưa trẻ đến cơ sở chuyên môn để được đánh giá. Phát hiện sớm, phối hợp giữa gia đình, nhà trường và chuyên gia có thể giúp ADHD ở trẻ em được quản lý hiệu quả, tạo điều kiện để trẻ phát triển kỹ năng và hòa nhập tốt hơn.

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM